VIỆT NAM VÀ HỘI ĐỒNG NHÂN QUYỀN LIÊN HIỆP QUỐC

Ngày 12 tháng 11 vừa qua (2013) Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc bầu 14 thành viên mới, trong đó có Việt Nam, vào Hội Đồng Nhân Quyền với nhiệm kỳ ba năm (2014-2017). Việt Nam – thành viên mới, nằm trong danh sách các quốc gia (Trung Quốc, Nga, Cuba, Ả Rập Xê Út…) gây nhiều tranh cãi về vấn đề nhân quyền trong nước. Chính vì thế việc trúng cử này gây ngạc nhiên và làm phẫn nộ nhiều tổ chức và cá nhân đấu tranh cho nhân quyền trên toàn thế giới[1] như trước đó họ đã từng lên tiếng phản đối[2] vì những vụ vi phạm nhân quyền[3].

Hội Đồng Nhân Quyền Liên Hiệp Quốc – được thành lập vào năm 2006 và được ghi nhận có nhiều chia rẽ nội bộ do các hồ sơ nhân quyền[4], không phải là cơ quan quyền lực có tính chất hành pháp, nhưng cũng không thể là sân chơi chính trị rẻ tiền mà nơi đó các thành viên có thể ngẫu hứng phát biểu theo cách của nguyên Chủ tịch nước CHXHCN Việt Nam, Nguyễn Minh Triết, phát biểu tại Cuba trong chuyến viếng thăm của ông vào tháng 10 năm 2009 : “Có người ví von : Việt Nam và Cuba như là trời đất sinh ra, một anh ở phía Đông, một anh ở phía Tây. Chúng ta thay nhau canh giữ hòa bình cho thế giới. Cuba thức thì Việt Nam ngủ ; Việt Nam gác thì Cuba ngủ”[5] ? Bởi lẽ, đó là Hội Đồng Nhân Quyền Liên Hiệp Quốc !

Hội Đồng Nhân Quyền Liên Hiệp Quốc : trường huấn luyện nhân quyền hơn là cơ quan bảo vệ nhân quyền ?

Nhìn vào danh sách các thành viên thuộc Hội Đồng Nhân Quyền Liên Hiệp Quốc (nhiệm kỳ 2014-2017) chúng ta có cảm giác hội đồng này là trường huấn luyện nhân quyền hơn là cơ quan bảo vệ nhân quyền. Từ cái nhìn tích cực nhất có thể, Hội Đồng Nhân Quyền – theo cơ cấu tổ chức, vận hành theo tiêu chí cả về nội dung và hình thức : tập hợp thành viên tham gia vào công việc bảo vệ nhân quyền, và là nơi nhận thức về giá trị con người bất khả xâm phạm, cần được tôn trong xã hội dân sự. Nếu nó không là tổ chức hành động cụ thể thì ít ra cũng là diễn đàn về nhân quyền nhằm hạn chế rủi ro phát biểu theo “ngẫu hứng” ngay từ nơi các thành viên, như cách của “nữ chính trị gia” Việt Nam, bà Nguyễn Thị Đoan – Phó Chủ tịch nước Việt Nam (2007 - ) tuyên bố : “Nhà nước ta là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân, biết kế thừa những tinh hoa dân chủ của các Nhà nước pháp quyền trong lịch sử và đã, đang phát triển lên tầm cao mới, khác hẳn về bản chất và cao hơn gấp vạn lần so với dân chủ tư sản”[6]. Không tranh cãi về lời tuyên bố này của bà Phó Chủ tịch nước, nhưng chúng ta nhìn vào số liệu mà nhà báo Phạm Chí Dũng đưa ra về việc sửa đổi Hiến pháp 1992 của Nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam thì phát biểu trên đây của bà Nguyễn Thị Đoan quả thật là “ngẫu hứng”[7] ! Tuy nhiên, nếu chúng ta nhìn nhận quan điểm của Emmanuel Kant, triết gia người Đức (1724 – 1804) : “Tự do và dân chủ nhờ giáo dục”, Hội Đồng Nhân Quyền Liên Hiệp Quốc có thể là trường huấn luyện nhân quyền. Nó vừa là sân chơi chính trị, vừa là diễn đàn mà nơi đó chúng ta hy vọng các thành viên “làm việc” nghiêm túc theo tinh thần “Hiến chương” của Liên Hiệp Quốc : “thăng tiến nhân quyền”[8].

Trường huấn luyện không thiếu rủi ro

Cái nhìn tích cực này không thể loại trừ rủi ro về “phản ứng phụ” từ cơ cấu nhân sự của Hội Đồng Nhân Quyền trên bình diện quốc tế cũng như quốc gia. Nhận định của “Hội phóng viên không biên giới” ngay sau khi các thành viên mới của Hội Đồng Nhân Quyền được bầu : “Kể từ đây nguy cơ liên minh chống lại tự do thông tin trở nên thực sự. Trong tổng số 47, có khoảng 20 thành viên nằm ở vị trí trên một trăm trong bảng xếp hạng về tự do báo chí của Hội phóng viên không biên giới [Cuba : 171 ; Việt Nam : 172 ; Trung Quốc : 173]. Cơ cấu mới này gây lo ngại là các nước thành viên công cụ hóa Hội đồng nhằm chống lại cách dữ tợn hơn việc thăng tiến và bảo vệ nhân quyền”[9]. Hay như đánh giá của Đoàn Xuân Lộc trong bài viết “VN vào Hội đồng nhân quyền để làm gì ?” : “che đậy hồ sơ nhân quyền kém cỏi của mình” [10] ? Điều này nguy cơ tầm thường hóa “quyền con người”.

Lời nguyền

Mọi con dân Đất Việt thiện chí mãi khát vọng xây dựng xã hội “phát triển lên tầm cao mới”, nơi đó đời sống con người mang chiều kích tinh thần, vật chất, tri thức, văn hóa, đạo đức và tôn giáo được thăng tiến.

Trần Văn Khuê

---

[1] X. Reporters sans frontières, « Election des nouveaux membres du conseil des droits de l’homme » (http://fr.rsf.org/election-des-nouveaux-membres-du-08-11-2013,45442.html).

[2] X. Thụy My, « Hội Đồng Nhân Quyền Liên Hiệp Quốc sẽ chấp nhận Việt Nam ? » (http://www.viet.rfi.fr/viet-nam/20131112-hoi-dong-nhan-quyen-lien-hiep-quoc-se-chap-nhan-viet-nam).

[3] X. Tú Anh, « Ân Xá Quốc Tế tố cáo Việt Nam gia tăng đàn áp nhân quyền » (http://www.viet.rfi.fr/viet-nam/20131107-an-xa-quoc-te-to-cao-viet-nam-gia-tang-dan-ap-nhan-quyen).

[4] X. Đoàn Xuân Lộc, “VN vào Hội Đồng Nhân Quyền để làm gì ?” (http://www.bbc.co.uk/vietnamese/forum/2013/11/131115_un_human_rights_council_why.shtml).

[5] Nguyễn Minh Triết (http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Tri%E1%BA%BFt).

[6] Lời phát biểu này được đăng trên báo Nhân Dân, ngày 05 tháng 11 năm 2011 (http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%8B_Doan).

[7] Nhà báo Phạm Trí Dũng trả lời Ban Việt ngữ đài RFI : “Theo kết quả cuộc khảo sát chỉ số công lý 2012 do Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc (UNDP) tại Việt Nam, cùng với Hội Luật gia Việt Nam, Trung tâm Nghiên cứu Phát triển và Hỗ trợ Cộng đồng, thì 42,4% dân chúng Việt Nam không biết gì về Hiến pháp, hoặc chưa bao giờ nghe nói đến Hiến pháp ! Số 57,6% còn lại là những người biết Hiến pháp là gì, hoặc đã từng nghe nói tới Hiến pháp, thì trong đó có tới 23% không hề biết Việt Nam đang tổ chức góp ý sửa đổi Hiến pháp. Thế thì làm sao có thể nói là tuyệt đại dân chúng đồng tình với bản Dự thảo Hiến pháp mới ?” (x. Thụy My, “Hiến pháp mới : cơ hội cuối cho một Quốc hội” : http://www.viet.rfi.fr/viet-nam/20131114-hien-phap-co-hoi-cuoi-cung-cho-quoc-hoi).

[8] http://www.un.org/fr/documents/charter/index.shtml

[9] http://fr.rsf.org/election-des-nouveaux-membres-du-08-11-2013,45442.html

[10] http://www.bbc.co.uk/vietnamese/forum/2013/11/131115_un_human_rights_council_why.shtml

SỰ SỐNG ĐỜI ĐỜI

Trong nghi thức khai tâm Ki-tô giáo cho người lớn, lời đối thoại giữa chủ sự và dự tòng có đoạn : - Chủ sự : “Ông (bà, anh, chị) xin gì cùng Hội Thánh ?” , - Dự tòng : “Thưa xin đức tin” ; - Chủ sự : “Đức tin sinh ơn ích gì cho ông (bà, anh, chị) ?” , - Dự tòng : “Thưa đức tin đem lại cho con sự sống đời đời”.

Đối với tín hữu Ki-tô giáo, đức tin khai nguồn sự sống đời đời : “Sự sống đời đời đó là họ nhận biết Cha, Thiên Chúa duy nhất và chân thật, và nhận biết Đấng Cha đã sai đến, là Giê-su Ki-tô” (Tin Mừng theo thánh Gio-an, chương 17, câu 3). Câu Tin Mừng này được trình bày lại tiếp theo trong lời đối thoại với dự tòng : “Sự sống vĩnh cửu là ông (bà, anh, chị) nhận biết Thiên Chúa thật và Đấng Người sai đến là Đức Giê-su Ki-tô. Quả thật Đức Ki-tô đã sống lại từ cõi chết, đã được Thiên Chúa đặt làm nguồn mạch sự sống và Chúa tể mọi loài hữu hình và vô hình. Sự sống ấy hôm nay ông (bà, anh, chị) đón nhận qua bí tích Thánh tẩy, và được trở nên môn đệ của Chúa Ki-tô”.

Tin Mừng nhất lãm (ba cuốn Tin Mừng theo thánh Mát-thêu, Mác-cô và Lu-ca) trình thuật câu chuyện người thanh niên giàu có đến hỏi Chúa Giê-su : “Thưa Thầy, tôi phải làm điều gì tốt để được hưởng sự sống đời đời ?” Sau khi nghe là phải tuân giữ các điều răn được ghi trong Luật Mô-sê, người ấy nói : “Tất cả những điều đó tôi đã tuân giữ, tôi còn thiếu điều gì nữa không ?” và Chúa Giê-su trả lời : “Nếu anh muốn nên hoàn thiện, thì hãy đi bán tài sản của anh và đem cho người nghèo, anh sẽ được một kho tàng trên trời. Rồi hãy đến theo tôi” (x. Mt 19, 16-21). Có nhiều chi tiết trong đoạn Tin Mừng này làm chúng ta quan tâm. Cả ba thánh sử Tin Mừng ghi lại người đến hỏi Chúa Giê-su về sự sống đời đời là người giàu có. Thánh Lu-ca còn có thêm chi tiết : người quý tộc hay thủ lãnh. Trong thông điệp “Veritatis Splendor” (Chân lý Rạng ngời), 1993, Chân phước Gio-an Phao-lô II – được nâng lên hàng hiển thánh vào tháng 04 năm 2014 sắp tới, cho rằng nhân vật trong đoạn Tin Mừng này tượng trưng cho con người phổ quát đi tìm câu trả lời về ý nghĩa cuộc sống. Câu trả lời của Chúa Giê-su cho người giàu có không là ý tưởng trừu tượng hay siêu hình, nhưng nó ám chỉ sự sống đời đời được khởi đầu hôm nay từ việc đáp lại mời gọi : “Hãy đến theo tôi”. Việc tuân giữ Lề luật – ngõ hầu đạt tới sự sống đời đời, được chuyển dịch sang cuộc sống bước theo Đấng “là Con đường, là Sự thật và là Sự sống”.

Viễn cảnh Ki-tô giáo về sự sống đời đời này hoàn toàn không đi ngược lại xu hướng phát triển của thế giới và văn minh thời đại như một số người từng lên án hay bài xích. Nó không là rào cản của sự tiến bộ và cũng không đối kháng với lý trí. Ngược lại, nó là hiện thân của sự khôn ngoan – lý trí hoàn thiện, chất vấn nền văn minh tô màu lý trí nhưng lại đượm tràn chủ nghĩa duy ý chí. Sự sống đời đời triển nở trong đức tin không muốn hoán đổi nền khoa học thành lãnh vực tâm linh hay khoa học gia thành nhà thần bí, nhưng đặt lại vị thế con người trong sự phát triển, mà chúng ta nhận thấy nó nguy cơ bị công cụ hóa hay trở thành phương tiện trong mọi lãnh vực. Lợi ích kinh tế chà đạp nhân vị, quyền và phẩm giá con người ; thủ đoạn hay thủ thuật chính trị giam hãm con người trong thỏa hiệp đen tối. Hơn nữa như ghi nhận của Công đồng Va-ti-ca-nô II : “Con người vừa là chủ, vừa  là nạn nhân của sự tiến bộ khoa học – kỹ thuật”.

Sự sống đời đời là mai sau, nhưng bắt đầu khởi sự từ hôm nay. Câu nói lừng danh của thánh giáo phụ I-rê-nê, giám mục thành Lyon vào cuối thế kỷ thứ II : “Hạnh phúc con người là được nhìn thấy Thiên Chúa”, nhưng “vinh quang của Ngài là con người đang sống”. Cái nhìn này đưa chúng ta vào thế giới dung hòa giữa Trời và Đất, giữa con người và vũ trụ và giữa con người cùng với tạo vật muôn loài. Trong thế giới hôm nay chúng ta cần đảm bảo trái đất này vẫn là “miền đất hứa” cho thế hệ mai sau và luôn phản ảnh vẻ đẹp huy hoàng của Đấng tạo hóa. Sự sống đời đời là đời sống viên mãn trong Thiên Chúa. Trong Ngài cuộc sống này được yêu thương tràn đầy và trở nên phong phú.

Trần Văn Khuê

TINH THẦN NÀO CHO THẾ GIỚI MỚI ?

Thế giới chúng ta trải qua nhiều biến chuyển. Đời sống xã hội, chính trị và kinh tế có nhiều đảo lộn theo thời gian. Các nền văn hóa dần được chỉnh hóa bằng cách gọt bỏ bớt tính quá cá biệt để trở nên cởi mở hơn. Não trạng, cách suy nghĩ và nhận thức của nhiều người, đặc biệt là giới trẻ, cũng thay đổi rất nhiều. Giáo dục không còn là vấn đề áp đặt những nguyên tắc hay thậm chí những điều không thể bàn cãi. Một số bậc cha mẹ chỉ có thể giáo dục con cái bằng cách theo chân chúng vào thế giới riêng của tuổi nổi loạn, dù đó là điều tồi tệ nhất đối với các bậc phụ huynh. Một số họ chia sẻ : vì biết rằng không thể cấm con mình thích ăn chơi ở các vũ trường, họ đành phải đưa con đi và đón con về. Đó không phải là thái độ chiều con thái quá, nhưng là triết lý phải áp dụng : “lạt mềm cột chặt”, “dây căng dễ đứt” ! Giáo dục không đơn thuần là bài học giáo khoa.

Tinh thần mềm dẻo

Thường khi đánh giá hay nhận định về mối tương quan xã hội giữa các cá nhân, người ta đề cập tới một trong những phẩm chất : mềm dẻo, hay ngược lại, điểm hạn chế là sự cứng nhắc. Mềm dẻo không ám chỉ sự nhu nhược chiều theo ý muốn của người khác, nhưng là sự thích nghi khéo léo bằng khôn ngoan và lý trí trong cách ứng xử và giải quyết vấn đề. Nó không loại trừ quyền bính và tính quyết đoán trong quyết định.

Mềm dẻo không là sự cứng nhắc bất di bất dịch theo triết lý và quan điểm riêng, không bị nhốt trong một ý thức hệ hay khuynh hướng. Tinh thần mền dẻo là tinh thần lắng nghe và đối thoại trong sự cởi mở hướng tới điều khả thể tốt nhất. Cần có những điều kiện để người ta có thể đối thoại với nhau trong tình yêu và sự thật, nhưng lắng nghe thì không bao giờ có giới hạn. Người ta chỉ có thể sai lầm khi không lắng nghe đủ, chứ không bao giờ lắng nghe dư thừa. Tuy nhiên, chỉ có tinh thần mềm dẻo mới cho phép người ta làm được điều đó.

Tinh thần liên đới

Nói tới tinh thần liên đới người ta có khuynh hướng nghĩ tới sự mất cân bằng giữa hai chủ thể : người trên và người dưới, một người cần nhận và một người ban ơn. Kẻ ban ơn bao giờ cũng đứng trên người có nhu cầu nhận. Không có người ăn mày nào lại tự cho mình bằng kẻ bố thí và cũng không có đầy tớ nào lại có thể coi mình ngang hàng với chủ. Tinh thần liên đới vì thế được nhìn từ trên xuống.

Liên đới không đến cách đơn thuần vì nhu cầu của người thứ hai hay người thứ ba xa lạ đối với tôi. Liên đới là làm phần cùng với người khác qua sự gắn kết trong cùng một khối. Về vấn đề này triết gia người Pháp, Emmanuel Levinas, (1906-1995) viết : gương mặt của người anh em gợi lên hình ảnh của chính tôi. Đó có thể là gương mặt vui tươi đầy hy vọng, nhưng cũng có thể là gương mặt bị tổn thương, bị chà đạp hay bị rách nát. Tinh thần liên đới là tính chất nội tại của đời sống nhân loại.

Đồng hành, chứ không phải giảng thuyết

Trong thế giới hôm nay chúng ta có quá nhiều lời tuyên bố. Người ta cũng cảm thấy đầy ứ các bài giảng thuyết thuộc mọi lãnh vực. Thật sự, chúng có phần bổ ích cho người nghe. Tuy nhiên, con người cần được đồng hành nhiều hơn. Tiếng nói phải hòa điệu cùng với nhịp bước chân và nhịp đập trái tim của người song hành.

Ki-tô giáo, từ truyền thống Kinh Thánh, tìm thấy khuôn mẫu của Người đồng hành đích thực nơi Thiên Chúa. Ngài đi vào lịch sử nhân loại nơi chính đời sống con người. Thiên Chúa nói với ông Gia-cóp : “Này ta ở với người ; ngươi đi bất cứ nơi nào, Ta sẽ giữ gìn ngươi, và Ta sẽ đưa ngươi về đất này, vì Ta sẽ không bỏ ngươi cho đến khi Ta hoàn thành điều ta đã phán với ngươi” (St 28,15). Thiên Chúa không còn chỉ là con đường mà con người tìm kiếm, nhưng con người trở thành con đường mà nơi đó Ngài đặt bước chân. Lời hứa này của Thiên Chúa trong Cựu ước trở thành bằng xương bằng thịt nơi Đức Giê-su, Ngôi Lời Nhập Thể : Thiên Chúa cư ngụ giữa con người như lời của thánh Gio-an (x. Ga 1,14). Sau này Đức Giê-su nói với ông Tô-ma và các Tông đồ khác : “Chính Thầy là con đường, là sự thật và là sự sống” (Ga 14,6). Đó không phải là bài giảng siêu hình của Đức Giê-su, nhưng là lời khẳng định chắc chắn về việc Thiên Chúa đang ở cùng với con người : “Nếu anh em biết Thầy, anh em cũng biết Cha Thầy” (Ga 14,7).

Đồng hành là cuộc hành trình đi trong thời gian và không gian, cần có sức mạnh của sự kiên trì và lòng trung tín. Chính tư tưởng về sự “hoàn hảo”, “hiệu quả”, “thành công” và trong “ngắn hạn” làm cho con người thời đại đánh mất phẩm chất trên đây. Người ta đánh mất sự chịu đựng và lòng khao khát đi cho đến cùng để được nghe tiếng thì thầm của nhân loại.

Bài viết này nhằm vào ngày lễ thánh Tê-rê-xa Hài đồng Giê-su, tôi muốn ghi lại câu nói đầy biểu cảm và sâu lắng của Thánh nữ để kết thúc : “TRONG TRÁI TIM CỦA GIÁO HỘI LÀ MẸ CON SẼ MÃI LÀ TÌNH YÊU”.

Trần Văn Khuê

HÒA GIẢI

Hòa giải là chủ đề nền tảng xuyên suốt cuốn Kinh Thánh ghi lại hành trình cứu độ của Thiên Chúa. Khi con người bất phục tùng, Thiên Chúa không ngừng tái lập giao ước với loài người : lòng trung tín và tình yêu của Ngài bền vững muôn năm (x.Tv 135). Ngài yêu thương ngay cả khi con người còn sống trong tội lỗi như lời của thánh Phao-lô (x. Rm 5, 8).

Con đường hòa giải của Thiên Chúa vì thế trở thành mệnh lệnh trong giáo huấn của Đức Giê-su. Sự đòi buộc Tin Mừng trở nên khắt khe. Hòa giải không còn là sự lựa chọn tùy thích, mà là điều kiện làm thành môn đệ của Đức Giê-su. Chúng ta từng học biết lời này : “Nếu khi anh sắp dâng lễ vật trước bàn thờ, mà sực nhớ có người anh em đang có chuyện bất bình với anh, thì hãy để của lễ lại đó trước bàn thờ, đi làm hòa với anh em đó trước đã, rồi trở lại dâng lễ vật của mình” (Mt 5, 23-24). Sự hòa giải thiết yếu hơn của lễ, chính vì của lễ và nơi dâng của lễ đích thực là sự giao hòa giữa Thiên Chúa và con người cũng như con người với nhau.

Nếu như hòa giải là tính chất của đời sống con người, vì con người cần hòa giải và được hòa giải và không thể sống trong hy vọng nếu không có sự tha thứ, chúng ta vẫn nhận thấy hòa giải là con đường đầy thách thức. Nó đòi hỏi những đức tính cần thiết, nhưng không dễ dàng đạt tới, như trong thư của thánh Phao-lô gửi cộng đoàn tín hữu Ê-phê-sô : “Anh em hãy ăn ở thật khiêm tốn, hiền từ, nhẫn nại ; hãy lấy tình bác ái mà chịu đựng lẫn nhau” (Eph 4, 2). Ngoài các đức tính : khiêm tốn, hiền từ, nhẫn nại, bác ái và chịu đựng, hòa giải còn là một tiến trình.

Không có hòa giải nếu không có nhận thức. Sự hòa giải chỉ có thể khi con người nhận thức rằng nó thật sự cần thiết và chính nó làm nên sự sống. Sự nhận thức không chỉ thuần túy tri thức, nhưng còn là xác tín được thúc đẩy bởi niềm tin nơi con người. Chúng ta đọc thấy trong lịch sử thế giới những dân tộc dễ hòa giải với nhau hơn, ngay cả sau các cuộc chiến huynh đệ tương tàn, khi họ có khả năng đối thoại : trao đổi thẳng thắn và cởi mở bằng nhận thức, cũng như được thừa hưởng nền nhân bản đích thực.

Không có sự hòa giải nếu không có đối thoại. Hòa giải không thể thực hiện đơn phương ; nó cần đối thoại. Chỉ trong đối thoại con người mới có thể hòa giải. Lời cho phép con người giao cảm và hòa giải với nhau. Nhưng, người ta không thể đối thoại khi bị chi phối bởi mặc cảm hay thành kiến. Người ta cũng không thể đối thoại bởi tư tưởng thù địch hay sống trong tư thế tự vệ. Giáo dục phi nhân bản và tuyên truyền chính trị đặt “đấu tranh giai cấp” gây hận thù làm cứu cánh biến “con người là sói của nhau”.

Không có sự hòa giải nếu con người không hướng về cùng mục đích : Chân – Thiện – Mỹ. Hòa giải không chỉ là giải quyết một vài vấn đề tình cảm hay xung đột. Nó phải là con đường đưa tới “Chân – Thiện – Mỹ”. Chỉ có điều này mới cho phép con người hòa giải với nhau. Bởi lẽ, những toan tính cá nhân hẹp hòi sẽ mãi giam hãm con người trong chính mình, khó làm cho người ta trở nên cao thượng và quảng đại với nhau.

Hòa giải đòi hỏi dấn thân. Yêu thương và tha thứ nơi lời nói thôi chưa đủ. Đối với người Ki-tô hữu, sự dấn thân này chỉ có thể khi hướng nhìn về Thiên Chúa và cầu mong ân sủng của Ngài. Tin Mừng không chỉ có lời yêu thương, nhưng còn yêu thương trong xác phàm như sự tự hủy của Thiên Chúa. Con đường hòa giải Tin Mừng là con đường ân sủng, nhưng là thứ “ân sủng đắt giá” như nhà thần học người Đức, Dietrich Bonhnoeffer, từng nói trong tác phẩm “Bước theo Đức Ki-tô”.

Trần Văn Khuê

YÊU KẺ THÙ

Cả hai thánh sử Tin Mừng Mát-thêu và Lu-ca ghi lại giáo huấn : “Hãy yêu thương kẻ thù” (Mt 5,44 ; Lc 6,27), trong loạt Bài giảng trên núi của Đức Giê-su. Tính chất tình yêu Tin Mừng này trở thành một trong những đòi hỏi khắt khe, chứ không phải sự lựa chọn tuỳ thích đối với Ki-tô hữu.

Tuy nhiên, ngay cả trong kinh nghiệm sống Tin Mừng của các Ki-tô hữu, câu hỏi được nêu lên : “Hãy yêu thương kẻ thù” có ý nghĩa gì khi kẻ thù vẫn trấn áp, khủng bố và bách hại ta ? Tình yêu này là gì khi chỉ có sự vu khống và gian dối ? Những cuộc chiến đẫm máu ghi đậm màu sắc hận thù tôn giáo, chính trị, quyền bính và sắc tộc đây đó trên toàn thế giới, đây đó nơi các cộng đoàn xã hội và tôn giáo, hôm qua cũng như hôm nay là dấu chứng cho sự hòa giải khó khăn. Phải chăng tình yêu Tin Mừng làm cho các Ki-tô hữu trở thành người cam chịu hay không còn khả năng kháng cự lại điều ác ?

Mặt khác, tình yêu kẻ thù không thể phủ lấp đắng cay và cơn ác mộng của nạn nhân vô tội trải qua bạo lực. Không phải chỉ chúng ta hôm nay mới thấy hậu quả nghiêm trọng của bạo lực và hận thù. Đức Giê-su cũng đã hiểu điều điều đó.

Phải hiểu như thế nào “Hãy yêu thương kẻ thù” ? Đó chắc chắn không phải là thứ tình yêu dễ dãi, nhưng trước hết là tình yêu không cho phép vạch ranh giới “bạn” và “thù”. “Hãy yêu thương kẻ thù” không đặt câu hỏi : ai là bạn và ai là kẻ thù của tôi. Chỉ có “tình yêu giai cấp vô sản” mới đặt sự đối kháng không thể hòa giải giữa “bạn” và “thù” : hoặc là bạn hoặc là kẻ thù. Lời giải thích của Đức Giê-su về tình yêu đối với kẻ thù : vì Cha anh em, Đấng ngự trên trời, “cho mặt trời của Người mọc lên soi sáng kẻ xấu cũng như người tốt, và cho mưa xuống trên người công chính cũng như kẻ bất chính” (Mt 5,45). Yêu thương kẻ thù là làm một với người đồng loại.

Thế nhưng người Ki-tô hữu cũng không thể ảo tưởng về việc yêu kẻ thù. Đó không phải là công việc dễ dàng hay nhẹ nhàng. Nó là thử thách, là gian nan, là căy đắng. Yêu thương kẻ thù là món ăn mà không ai muốn nếm thử. Bởi lẽ, tình yêu này đòi hỏi con đường hòa giải và tìm kiếm sự hiểu biết trong khiêm tốn tột độ và lòng bao dung xả kỷ. Từ cái nhìn đức tin, ai tin vào Thiên Chúa chỉ có thể trông cậy vào ơn của Ngài để được biến đổi. Trong sự biến đổi này chúng ta mới có thể “chịu đựng lẫn nhau” trong “tình yêu và chân lý”.

Trần Văn Khuê

ĐÀN ÁP CHÍNH TRỊ THÁCH THỨC NỀN NHÂN BẢN

Từ cái nhìn xã hội học, cộng đồng xã hội loài người từng bước phát triển thông qua tiến trình hoàn thiện hệ thống luật. Nó là sự đảm bảo cho đời sống chung : kiềm chế bạo lực, giải quyết xung đột và thăng tiến điều tốt chung. Luật vì thế tự bản chất là tập hợp những điều quy định được hình thành từ thương thảo và bàn luận.

Việc hình thành các điều luật được thực hiện trong tiến trình thời gian và không gian. Chúng không thể là sự ban bố từ trên xuống. Luật là biểu tượng của nền dân chủ vì nó là điều được thiết lập chung. Trong thời hiện đại chúng ta, luật được làm từ cơ quan lập pháp (cơ quan thẩm quyền đại diện cho nhân dân), được thông qua cơ quan chức năng như quốc hội hay hạ viện (cơ quan đại diện nhân dân phổ quát), và thậm chí được trưng cầu dân ý. Tiến trình thực hiện “rút gọn” này nhằm giảm thiểu tính phức tạp hay sự bất khả thể trong việc tham dự soạn thảo luật cách trực tiếp của toàn dân, đồng thời đảm bảo tính khách quan và dân chủ.

Người lãnh đạo chịu chi phối bởi điều luật vì đó là quy định chung. Không có giai cấp lãnh đạo cũng như đảng lãnh đạo, mà chỉ có người lãnh đạo được quy định theo luật pháp. Mác nói tới giai cấp công nhân và đảng cộng sản được sinh ra làm đại diện cho gia cấp này trong bối cảnh làm cách mạng chống lại sự “bóc lột” của các ông chủ ở thời kỳ phát triển công nghiệp rồm rộ tại châu Âu vào thế kỷ XIX. Tuy nhiên, ông đã không nói gì tiếp sau đó, nghĩa là những người làm cách mạng sẽ phải làm gì sau cuộc cách mạng. Nguyên Đức Giáo Hoàng Bê-nê-đíc-tô XVI trong thông điệp “Về niềm hy vọng Ki-tô giáo” nói : chính vì điều đó mà tại Liên-xô người ta phải sáng chế ra một thứ thuật ngữ mới : “thời kỳ quá độ”. Chính bởi vì giai cấp công nhân làm cách mạng nhưng lại không được tiên định để lãnh đạo cách tập thể ! Hậu duệ của Mác tại một số nước cộng sản cố níu kéo tư tưởng của Mác ; tuy nhiên, người ta càng níu kéo thì càng làm cho “triết lý” của ông đi sai lẫn về lý thuyết và thực tiễn. Cần trả lại ông về với lịch sử riêng ! Lịch sử thế giới cho thấy sự thịnh vượng hay sụp đổ của quốc gia gắn liền với tài năng hay bất tài của người lãnh đạo xuất thân từ một dân tộc. Không tồn tại “gia cấp tiên tiến” lãnh đạo trong lịch sử nhân loại.

Mọi đàn áp chính trị đều đi ngược lại tiến trình phát triển trên đây. Nó thách thức nền nhân bản thế giới. Không có bất cứ cá nhân hay tổ chức riêng lẽ và đặc biệt nào có thể nhân danh điều gì để áp đặt hay đàn áp người khác, ngay cả tại chính phần đất mình. Tất cả khởi đi từ nền tảng “quy ước”, được trình bày trong Hiến pháp hợp pháp hay văn bản hiệp ước chung khác. Dân chủ không phải là lý thuyết cũng không phải thuần túy tư tưởng chính trị. Nó là nền nhân bản. Ai sợ dân chủ và đàn áp dân chủ là chống lại con người.

Trần Văn Khuê

SỰ SỐNG TRÀN ĐẦY

Ai đã từng có dịp tới Lộ Đức, miền Nam nước Pháp, đặc biệt vào những dịp đại lễ như Lễ Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời (15-08), ắt hẳn phải bị đánh động bởi bầu khí và tâm tình cầu nguyện của khách hành hương nơi đây. Là bệnh nhân hay người khỏe mạnh, già hay trẻ, họ đến với Đức Mẹ Lộ Đức với biết bao tâm tình và ân nghĩa. Tâm tình của người đi tìm nguồn sức mạnh tinh thần và thể chất nơi Đấng mà họ tín thác ; ân nghĩa của người biết ơn : nhận ra ân huệ của Thiên Chúa qua sự chuyển cầu của Đức Ma-ri-a. Lộ Đức trở thành điểm hẹn linh thiêng của biết bao nhiều người khắp năm Châu mà Đức Ma-ri-a là nhịp cầu nối của trái tim.

Nhìn dòng người đến với Đức Ma-ri-a tại hang đá Lộ Đức, từ sáng sớm cho tới chiều tàn và trong đêm khuya thanh vắng, những ngọn nến lung linh như cảm xúc của triệu con tim, ta thấy nơi đây sự sống tràn đầy. Những bệnh hoạn và tật nguyền con người không thể làm lu mờ vẽ rạng rỡ sâu thẳm nơi con người tìm kiếm Đấng linh thiêng và siêu việt. Sự rạng rỡ này đến từ Đấng mà họ yêu mến.

Lộ Đức trở thành biểu tượng của thế giới đại đồng, nơi con người sống chiều kích hiệp thông và liên đới cách đặc biệt qua đời sống cầu nguyện, phục vụ và tiếp nhận. Không phải nhờ “cơ chế chính trị” và “hệ thống pháp lý” mà con người được được sống sung mãn, nhưng nhờ đời sống tâm linh và tình yêu trong phục vụ, tiếp nhận và chia sẻ. Khủng hoảng chính trị trên toàn thế giới hôm nay và đặc biệt tại một số vùng, miền hay quốc gia, cách thức và hiệu quả của việc điều chế bạo lực xã hội đặt ra cho chúng ta vấn đề chiều kích tinh thần nơi cộng đoàn nhân loại được điều hành bởi hệ thống chính trị vừa thuần túy thực dụng và không tưởng.

Con số hàng trăm ngàn lượt người trong năm đến với vùng đất nhỏ bé Lộ Đức, nơi mang tên Đức Ma-ri-a : Đức Mẹ Lộ Đức, giúp chúng ta hiểu hơn sự sống chỉ thực sự tràn đầy nơi Thiên Chúa. Con người vẫn mãi khắc khoải tìm kiếm những gì chân thật và lâu biền nơi Ngài như kinh nghiệm của thánh Âu-gus-ti-nô : “Tâm hồn con luôn khắc khoải tìm kiếm cho tới khi được yên nghỉ trong Ngài”.

Trần Văn Khuê, aa